कामगार संहितांनुसार भारतात निश्चित मुदतीची नोकरी म्हणजे काय?
भारतातील निश्चित मुदतीची नोकरी म्हणजे ठरावीक कालावधीसाठी लेखी करारानुसार कर्मचाऱ्याची थेट नेमणूक. सामाजिक सुरक्षा संहिता सांगते की तास, वेतन, भत्ते आणि लाभ तत्सम काम करणाऱ्या कायम कर्मचाऱ्यापेक्षा कमी असू शकत नाहीत. लाभ सेवा कालावधीच्या प्रमाणात असतात, आणि एका वर्षानंतर ग्रॅच्युइटी (सेवा उपदान) लागू होते.
थोडक्यात
- ठरावीक कालावधीसाठी लेखी करार, नियोक्त्यासोबत थेट (कंत्राटदारामार्फत नाही).
- समान किंवा तत्सम काम करणाऱ्या कायम कर्मचाऱ्याइतकेच वेतन, तास आणि भत्ते.
- करार नेहमीच्या पात्रता कालावधीपेक्षा लहान असला तरी कायदेशीर लाभ प्रमाणशः मिळतात.
- कराराखाली एका वर्षाची सेवा पूर्ण केल्यावर ग्रॅच्युइटी.
भारतात निश्चित मुदतीची नोकरी म्हणजे काय?
सामाजिक सुरक्षा संहितेचे कलम 2(34) निश्चित मुदतीची नोकरी म्हणजे ठरावीक कालावधीसाठी लेखी कराराच्या आधारे केलेली नेमणूक अशी व्याख्या करते. मंत्रालयाचे प्रश्नोत्तर स्पष्ट करते की यात नियोक्त्याने थेट नेमलेले कर्मचारी येतात, कंत्राटदारांमार्फत पुरवलेले कंत्राटी कामगार नाही.
निश्चित मुदतीच्या कर्मचाऱ्याला काय मिळते
- समानता: तत्सम काम करणाऱ्या कायम कर्मचाऱ्यांइतकेच तास, वेतन आणि भत्ते.
- प्रमाणशः लाभ: कायम कर्मचाऱ्याला मिळणारे सर्व कायदेशीर लाभ, सेवेच्या प्रमाणात.
- ग्रॅच्युइटी: कराराखाली एका वर्षाची सेवा पूर्ण झाली असेल तर कराराच्या समाप्तीवर; प्रमाणशः दिली जाते.
- नियुक्तीपत्र आणि आरोग्य तपासणी: व्यावसायिक सुरक्षा, आरोग्य आणि कार्यस्थिती संहिता निश्चित मुदतीच्या कामगारांसह सर्व कर्मचाऱ्यांना लागू होते.
उदाहरण: कराराची लांबी
| कराराची लांबी | समाप्तीवर ग्रॅच्युइटी? |
|---|---|
| 11 महिने | नाही, कारण एका वर्षाची अट पूर्ण होत नाही (मंत्रालयाचे प्रश्नोत्तर) |
| 12 महिने | होय, प्रमाणशः |
| 24 महिने | होय, पूर्ण झालेल्या सेवेसाठी प्रमाणशः |
निश्चित मुदतीचा कर्मचारी एक वर्ष पूर्ण करण्यापूर्वी सोडून गेला तर मंत्रालयाच्या अर्थ लावण्यानुसार ग्रॅच्युइटी देय नसते.
नियोक्त्यांसाठी
सुरुवात आणि समाप्तीच्या तारखा असलेला लेखी करार, तुलनीय कायम भूमिकांशी जुळणारे वेतन आणि लाभ, आणि दिलेल्या लाभांची नोंद वापरा. पाहा नियोक्त्यांसाठी काय बदलते.
कर्मचाऱ्यांसाठी
समाप्तीची तारीख आणि नूतनीकरणाच्या अटींसाठी करार वाचा. कोणते लाभ लागू होतात आणि तुमच्या CTC (कॉस्ट टू कंपनी) मध्ये ग्रॅच्युइटी दिसते का ते विचारा. पाहा कर्मचाऱ्यांसाठी काय बदलते. शब्दकोशातील व्याख्येसाठी पाहा निश्चित मुदतीची नोकरी.
स्रोत
- The Code on Social Security, 2020 (official text), https://www.labour.gov.in/static/uploads/2025/07/b0620548445580767b5c0d18c95c26f7.pdf, checked 2026-10-31
- Ministry of Labour and Employment, Additional FAQs on Labour Codes (as on 16 Mar 2026), https://www.labour.gov.in/static/uploads/2026/03/a4ccf4c6d97c4f1f36a6d83f8c64213d.pdf, checked 2026-10-31
- PIB, Government makes the four Labour Codes effective (21 Nov 2025), https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2192463®=3&lang=2, checked 2026-10-31
- PIB, India's Labour Reforms: Simplification, Security, and Sustainable Growth (21 Nov 2025), https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2192524®=3&lang=2, checked 2026-10-31
- Ministry of Labour and Employment, FAQs on the OSH Code, 2020, https://www.labour.gov.in/static/uploads/2026/01/fb8c6466d0d6a7ed581bcb2bee34694c.pdf, checked 2026-10-31
ही सामान्य माहिती आहे, कायदेशीर, कर किंवा इमिग्रेशन सल्ला नाही. नियम बदलतात आणि तुमची परिस्थिती वेगळी असू शकते. परवानाधारक वकील किंवा पात्र सल्लागाराचा सल्ला घ्या.